Thầy thuốc mạn đàm

Thứ sáu - 02/10/2026 04:55

Khi đặt câu hỏi bệnh nhân hiện nay lo nhất những vấn đề gì khi khám chữa bệnh tại Việt Nam, người bạn AI của tôi đưa ra 3 nhóm chính: chi phí tăng, quá tải bệnh viện tuyến chuyên sâu, và không biết mình có được khám, dùng thuốc, phẫu thuật, can thiệp đúng hay không.

Tôi nghĩ đây đúng là thực trạng tâm lý của người dân Việt Nam hiện nay, đặc biệt là những gia đình không dư dả tiền bạc và có ít các mối quan hệ xã hội. Tôi xin phân tích và đề ra một số giải pháp cụ thể trước mắt để mọi người cùng tham khảo.
Thứ nhất, chi phí và viện phí tăng
Khi địa phương, các bệnh viện tự chủ, cơ sở y tế tư nhân được tự đề xuất giá khám chữa bệnh và được phê duyệt, giá viện phí đúng là một ma trận, mỗi nơi một khác không biết đường nào mà lần. Người dân phải tăng chi tiền túi (ngoài mức hưởng bảo hiểm) nhưng lại lo lắng tăng viện phí nhưng chất lượng điều trị không đi kèm. Quả thật với nhiều kỹ thuật hiện đại, máy móc tiên tiến được triển khai, rất nhiều cơ sở y tế tư nhân mới hình thành hoặc mở rộng quy mô hoạt động, đồng thời chính sách tự chủ bệnh viện công lập khiến người dân phải bỏ nhiều tiền hơn trong việc khám chữa bệnh cho dù bảo hiểm y tế theo lộ trình ngày càng tăng mức độ bao phủ.
Tôi xin đề xuất, cần lấy tỷ lệ % tiền túi của người dân bỏ ra khi khám chữa bệnh là KPI cho ngành y tế. Càng giảm theo thời gian càng chứng tỏ hiệu quả của hệ thống chăm sóc sức khỏe cho người dân. Giảm thế nào đương nhiên là câu hỏi khó không thể chỉ dùng một biện pháp là thành công. Cần phân tích những thay đổi trong thời gian qua có nguyên nhân từ đâu. Người dân mất niềm tin vào hệ thống công lập, lạm dụng chỉ định xét nghiệm, chụp chiếu, can thiệp phẫu thuật hay các dịch vụ theo yêu cầu tại các bệnh viện công lập bị sức ép tự chủ nên tăng nhanh... Ngoài ra việc bao phủ bảo hiểm y tế cho dù đã có sự cố gắng của Chính phủ nhưng không theo kịp tốc độ phát triển y khoa do ngày càng nhiều kỹ thuật hiện đại được đưa về Việt Nam. Chính vì vậy rất cần triển khai các bảo hiểm y tế bổ sung. Luật đã có nhưng việc triển khai còn quá chậm!
Vấn đề thứ hai, quá tải ở tuyến cuối
Chỉ khoảng 39 bệnh viện tuyến trung ương quá tải nhưng lại là nơi ai cũng muốn lên, nên người bệnh phải đến từ rất sớm, xếp hàng từ đầu giờ sáng để kịp xét nghiệm trong ngày nhằm tiết kiệm tiền đi lại, ăn ở. Trong khi bệnh viện tuyến cơ sở lại vắng.

Giải pháp khá đơn giản, được nhắc đi nhắc lại trong nhiều văn bản đó là "NÂNG CAO NĂNG LỰC TUYẾN CƠ SỞ". Vậy nhưng loay hoay mãi vẫn chẳng thay đổi được gì, thậm chí 10 nghìn ca khám mỗi ngày tại Bệnh viện Chợ Rẫy là một ví dụ điển hình! Theo tôi, ngoài giải pháp đang triển khai (đầu tư các trạm y tế, bệnh viện cơ sở, bệnh viện tỉnh hay sự luân phiên hỗ trợ các tuyến y tế...) chúng ta cần có giải pháp đột phá trong quy hoạch vùng y tế cả nước. Lấy ví dụ ở Trung Quốc, mỗi khu vực theo dân số sẽ được quy hoạch sao cho mọi loại bệnh tật dù khó đến mấy đều có cơ sở y tế đảm đương được kể cả ghép tạng hay mổ robot. Nếu người dân ở vùng đó muốn đi các bệnh viện nổi tiếng ở Bắc Kinh, Thượng Hải... bảo hiểm y tế sẽ chi trả một phần (nếu bệnh nhân tự ý lên thẳng bệnh viện tuyến trên mà không có giấy giới thiệu từ cơ sở y tế ban đầu, tỷ lệ hoàn trả bảo hiểm sẽ bị giảm 10% đến 20% hoặc thậm chí bị hủy). Trong điều kiện địa chính trị của chúng ta với chiều dài đất nước hình chữ S, chúng ta hoàn toàn có thể làm được điều này. Chỉ cần một chính sách nhất quán trong quy hoạch y tế chuyên sâu tường minh, người dân có niềm tin vào hệ thống y tế thì tình trạng quá tải của các bệnh viện tuyến cuối sẽ giảm rõ rệt.
Các bạn có biết một nghịch lý trong y khoa khi bệnh viện càng chuyên sâu, bệnh nhân càng đông thì sai sót y khoa lại càng nhiều. Đây là rủi ro mà cả hai phía đều phải hứng chịu khi quá tải xảy ra mỗi ngày.

Vấn đề cuối cùng, chất lượng và niềm tin
Thái độ phục vụ, vệ sinh buồng bệnh, thời gian chờ xét nghiệm, và gần đây là lo về thuốc giả, vật tư không rõ nguồn gốc... chỉ một vài status trên mạng xã hội cũng đã như giọt nước tràn ly, huống hồ mỗi ngày những tin xấu về y tế càng nhiều trên báo chí. Làm y tế là "làm dâu trăm họ" không thể tránh khỏi những phàn nàn. Vậy nên tôi nghĩ cần nhất sự tường minh từ cả hai phía. Những đóng góp thẳng thắn rất cần thiết được lắng nghe và thay đổi nhưng ở chiều ngược lại cũng rất cần sự động viên và chính sách rõ ràng để nhân viên y tế yên tâm làm việc.
Tôi tin rằng mọi thăng trầm của ngành y tế không khác gì một biểu đồ hình sin mà chúng tôi đang ở đáy. Niềm tin sẽ dần trở lại vì tình yêu với một ngành an sinh xã hội quan trọng bậc nhất này luôn ở trong mỗi chúng ta. Ngay cả bản thân mình khi mẹ Hieu Nguyen rời phòng mổ, nhìn bác sĩ điều dưỡng chăm sóc bà, tôi không thể kìm được xúc động.
Một ví dụ rất dễ để so sánh, tất cả các tour du lịch dành cho khách Việt Nam sang Hàn Quốc, Trung Quốc hay Thái Lan thường có chương trình tham quan và mua thuốc cổ truyền! Tại sao chỉ chúng ta mua An Cung nhiều đến thế, các thầy lang băm xuất hiện thường xuyên trên YouTube...
Đó cũng chỉ vì niềm tin vào hệ thống y tế. Không tin vào chỉ định của bác sĩ, chắc chắn sẽ tìm các phương pháp khác và hậu quả chắc ai cũng hình dung được. Muốn thay đổi rất cần giải quyết được vấn đề 1 và 2 vừa nêu trên, tự nhiên niềm tin sẽ quay trở lại.
P/S y tế Lào còn khó khăn hơn ta rất nhiều, chúng ta đã đi được chặng đường dài đầy khó khăn, "căn chỉnh" đúng chắc chắn sẽ tiếp tục lăn bánh

Tác giả: phuctamduong

Nguồn tin: từ Fb của PGS BS Nguyễn Lân Hiếu