TÌM HIỂU ĐỊA DANH: TRUÔNG BÀ DIỄN - PHÚ YÊN

 

      Truông Bà Diên ( Viên) thuộc thôn Hòa Bình xã Sơn Định cách trụ sở xã khoảng 2km. Nói là truông cũng không đúng lắm, nói là dốc thì phải hơn. Danh từ "Truông" có từ  thuở xa xưa bởi vì hai bên truông dốc có hai hàng cây to tán lá che mát cả đường dốc, người đi qua dốc ấy không thấy mây trên nền trời xanh cho nên người xưa mới đặt dốc ấy là truông. Hai từ Bà Diên ( Viên) có liên quan đến một người đàn bà tên Diên. Không ai còn nhớ câu chuyện này để truyền lại, có người bảo bà Diên mở quán bán nước và quà lặt vặt cho khách bộ hành trước lúc qua truông dừng chân chờ bạn đồng hành vì dốc này có nhiều cọp. Có người bảo Bà Diên là một người có nhan sắc, giỏi võ nghệ, thường qua lại một mình, cọp beo cũng phải kiêng sợ, chưa giả thuyết nào được công nhận chính xác.

     Ta cứ hiểu truông này xưa kia có nhiều cọp cũng như cọp núi Lá có tiếng đồn khắp nơi. Thời bấy giờ nơi đầu truông này sang đầu truông bên kia người dân địa phương có để một cây gậy tiêu biểu cho sự bình an. Mỗi đoàn người đến đó chọn một người có sức khỏe, bạo dạn, biết võ nghệ càng tốt, cầm gậy dẫn đoàn qua truông. Bình yên thì để cây gậy nơi qui định, nếu mất gậy là bị nguy hiểm, dân làng tổ chức săn tìm xác, tìm tung tích người xấu số để báo tin cho gia đình đến chôn cất hoặc biết để mà thờ phụng.

     Thời chiến tranh bom đạn thường xuyên, một số cọp bị chết, một số khác lánh vào nơi hoang vu và biệt dạng.
Hòa bình lập lại, một số ít cọp léo lánh tìm mồi bị dân gài bẫy để diệt rồi lấy xương da đem bán hoặc bắt sống. Đến nay cọp beo hết hẳn không còn dấu vết, cả giống gấu cũng không còn.
     Ngày nay Truông  Bà Diễn là một cái dốc khá cao, độ dốc không kém dốc Bà Nghé, Đá Bàn. Muốn qua lại thì xe máy phải thuộc loại phân khối lớn, nếu ô tô phải có 2 cầu và dùng số mạnh.
     Sơn Định hiện nay có 4 thôn là Hòa Bình, Hòa Nghĩa, Hòa Thuận và buôn Hòa Ngãi, diện tích 54,89 km2.
     Truông Bà Diễn là nơi 3 liệt sĩ đầu tiên của Phú Yên trong kháng chiến chống Mỹ đã hy sinh.