Nạn kinh từ 71 đến 81
- Thứ tư - 06/11/2013 00:49
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Danh y Biển Thước
Điều 72 Nan viết : “Kinh nói : Nếu có thể biết được khí để châm “nghênh hoặc tùy”, thì có thể điều được khí. Còn phương pháp để điều khí là ở tại Âm Dương. Nói vậy là sao ?”.
Thực vậy : “Điều mà chúng ta gọi là phép “nghênh tùy”, tức là ta phải biết đường lưu hành của vinh vệ, đường vãng lai của kinh mạch. Từ đó ta “tùy theo” sự nghịch thuận của nó để thủ huyệt châm. Đó gọi là “nghênh tùy”.
Câu “phương pháp điều khí là ở tại Âm Dương” ý nói ta phải biết cả nội ngoại biểu lý rồi “tùy theo” Âm và Dương để mà điều khí. Đó là ý nghĩa của câu nói “Điều khí chi phương tất tại Âm Dương”.
Điều 73 Nan viết : “Các huyệt Tỉnh thì phần cơ nhục cạn và mỏng, khí ít mà bất túc đã tạo ra như thế. Phép châm phải thế nào ?”.
Thực vậy : “Các huyệt Tỉnh thuộc Mộc, các huyệt vinh thuộc Hỏa. Hỏa là con của Mộc. Nếu châm huyệt Tỉnh thì tả bằng huyệt Vinh. Cho nên Kinh mới nói : Khi phải bổ thì không thể châm tả, phải tả thì không thể châm bổ. Đây chính là ý nghĩa đã nói trên”.
Điều 74 Nan viết : “Kinh nói : Mùa xuân châm huyệt Tỉnh, mùa hạ châm huyệt Vinh, mùa qúy hạ châm huyệt Du, mùa thu châm huyệt Kinh, mùa đông châm huyệt Hợp. Nói thế là sao ?”.
Thực vậy : “Khi nói mùa xuân châm huyệt Tỉnh, đó là tà khí đang ở tại Can; mùa hạ châm huyệt Vinh, đó là tà khí đang ở tại Tâm; mùa qúy hạ châm huyệt Du đó là tà khí đang ở tại Tỳ; mùa thu châm huyệt Kinh đó là tà khí đang ở tại Phế; mùa đông châm huyệt Hợp đó là tà khí đang ở tại Thận”.
“Can Tâm Tỳ Phế Thận ràng buộc với mùa xuân hạ thu đông, tại sao ?”.
Thực vậy : “Một tạng khi bị bệnh sẽ biểu hiện ra làm 5 dạng khác nhau. Giả sử Can bệnh, nếu sắc thanh, đó là bệnh ở Can, nếu mùi xú là táo, đó là bệnh ở Can, nếu thích vị toan, đó là bệnh ở Can, nếu thích “hô”, đó là bệnh ở Can, nếu hay khóc, đó là bệnh ở Can. Sự biểu hiện của bệnh rất đa dạng, không thể nói hết được. (Sự vận hành) của từ thời có độ số của chúng, nhưng đều gắn liền với bốn mùa xuân hạ thu đông. Cho nên, cái lẽ trọng yếu và vi diệu của phép châm tế nhị như là sợi lông mùa thu vậy”.
Điều 75 Nan viết : “Kinh nói : Đông phương thực, tây phương hư, tả nam phương, bổ bắc phương. Nói thế là thế nào ?”.
Thực vậy : “Kim Mộc Thủy Hỏa Thổ cần phải đóng vai hỗ tương để làm bình nhau. Đông phương thuộc Mộc, tây phương thuộc Kim. Mộc muốn thực, mà Kim phải bình. Hỏa muốn thực, Thổ phải bình. Đông phương thuộc Can, ta biết Can đang thực, Tây phương đang Phế, ta biết Phế đang hư. Ta tả nam phương Hỏa, ta bổ bắc phương Thủy Nam phương Hỏa, mà Hỏa là con của Mộc. Bắc phương Thủy mà Thủy là mẹ của Mộc. Thủy thắng Hỏa, đó là con có thể làm cho mẹ thực, mẹ có thể làm cho con hư. Cho nên khi ta tả Hỏa bổ Thủy, đó là ta muốn làm cho Kim không thể bình Mộc. Kinh nói : Nếu không thể trị được chứng hư thì còn hỏi gì đến điều khác nữa ! Ý nghĩa là như thế !”.
Điều 76 Nan viết : “Thế nào gọi là bổ tả ? Lúc cần bổ nên thủ khí ở đâu ? Lúc cần tả, nên loại bỏ khí nơi đâu ?”.
Thực vậy : “Lúc cần bổ nên thủ khí ở vệ khí, lúc cần tả, nên loại bỏ khí ở vinh khí. Khi nào Dương khí bất túc, Âm khí hữu dư, trước hết nên bổ Dương khí, sau đến là tả Âm khí. Khi nào Âm khí bất túc, Dương khí hữu dư, trước hết nên bổ Âm khí, sau là đến tả Dương khí. Làm thế nào để cho vinh vệ được thông hành, đó mới là con đường quan yếu (của phép bổ tả)”.
Điều 77 Nan viết : “Kinh nói : Thầy thuốc giỏi (thượng công) (là bậc thầy biết) trị : tìm hiểu, nghiên cứu phép trị những trường hợp chưa bệnh. Thầy thuốc bậc trung chỉ biết trị những trường hợp đã bệnh. Nói thế nghĩa là thế nào ?”.
Thực vậy : “Khi nói trị vị bệnh có nghĩa là thấy bệnh của Can thì biết là Can sẽ truyền cho Tỳ, vì thế trước hết nên thực cho Tỳ khí, nhằm đừng để cho Tỳ phải nhận lấy tà khí của Can. Đó là ý nghĩa trị vị bệnh. Khi nói thầy thuốc bậc trung chỉ biết trị cái đã bệnh là muốn nói (bậc người này) khi thấy Can bệnh họ không hiểu rằng (có sự) tương truyền (từ Can sang cho Tỳ), họ chỉ nhất Tâm : một lòng chuyên chú lo trị Can mà thôi. Đó gọi là trị dã bệnh”.
Điều 78 Nan viết : “Phép châm có bổ, có tả. Nói thế nghĩa là thế nào ?”.
Thực vậy : “Phép bổ và tả không chỉ nhất thiết chỉ là hô và hấp để nhổ kim ra và đưa kim vào mà thôi.
Thực vậy, người biết phép châm dựa vào tay trái, kẻ không biết phép châm chỉ dựa vào tay mặt. Gặp lúc phải châm, trước hết ta dùng tay trái áp đè lên nơi huyệt vinh hoặc du mà ta phải châm, rồi dùng phép ấn, phép dùng móng bấm nặng hoặc nhẹ, lúc khí đến mà hình trạng của khí như mạch động, ngày lúc đó châm kim vào. Khi đắc khí; ta đưa kim đi sâu hơn, đó gọi là bổ. Khi nào ta lắc kim để làm kim lỏng rồi rút kim ra, gọi là tả. Trường hợp không thấy có đắc khí, ta áp dụng phép châm ngoài và trong của nam và nữ. Nếu vẫn không đắc khí, ta gọi đó là chết mười phần, không trị được”.
Điều 79 Nan viết : “Kinh nói : Khí nghịch mà ta dùng phép đoạt, làm sao tránh khỏi sẽ gây cho khí bị hư thêm ? (Khi khí đã ra đi) mà ta rượt theo để thêm cho nó làm sao tránh khỏi gây cho khí bị thực thêm ? Khi nói đến hư và thực là muốn nói đến một cái gì được như mất. Khi nói đến thực và hư là muốn nói đến một cái gì như có như không có. Nói thế nghĩa là thế nào ?”.
Thực vậy : “Khi nói “nghênh nhi đoạt chi” là nói đến tả tử, khi nói “tùy nhi tế chi” là nói đến bổ mẫu.
Giả sử Tâm bị bệnh, ta tả huyệt Du của kinh Thủ Tâm chủ, đó là ta dùng phép “nghênh nhi đoạt chi”. Khi ta bổ huyệt Tỉnh của Thủ Tâm chủ, đó là ta dùng phép “tùy nhi tế chi”.
Cái gọi là thực và hư, đó là ý nói đến lao và nhu. Khí đến lao thực gọi là đắc, khí đến nhu hư, gọi là thất. Cho nên mới nói “như được như mất...”.
Điều 80 Nan viết : “Kinh nói có khi nhận thấy để mà châm kim vào, có lúc nhận thấy để mà rút kim ra. Nói thế nghĩa là thế nào ?”.
Thực vậy : “Điều gọi là “có lúc nhận thấy để mà châm kim vào...”, ý nói tay trái nhận thấy có khí đến để mà châm kim vào. Khi châm vào xong, lúc nào thấy khí tận thì rút kim ra. Đó là ý nghĩa câu “hữu kiến nhi nhập, hữu kiến nhi xuất” vậy”.
Điều 81 Nan viết : “Kinh nói : Đừng (chữa bệnh bằng cách) làm thực thêm cái đang thực, đừng làm hư thêm cái đang hư, đừng tổn cái đang bất túc để ích ( thêm) thêm cái đang hữu dư. Đó do mạch của Thốn khẩu ư ? Hay do sắp bị bệnh mà tự bị hư thực ? Vấn đề tổn hay ích phải như thế nào ?”.
Thực vậy : “Đây không nói đến mạch của Thốn khẩu, mà chỉ nói đến bệnh rồi bị hư thực. Giả sử Can thực mà Phế hư, Can thuộc Mộc, Phế thuộc Kim. Kim và Mộc phải được cùng làm cho bình nhau và ta phải biết Kim thì bình Mộc. Giả sử Phế thực mà Can hư, hơi thiếu khí, người dụng châm không tả Can và ngược lại thêm (trùng) cho Phế, cho nên cũng gọi là 'thực thêm cái thực, hư thêm cái đang hư', tổn cái bất túc, thêm cho cái hữu dư. Đây là hành động tai hại của bậc thầy 'trung công' vậy”.
Thực vậy : “Điều mà chúng ta gọi là phép “nghênh tùy”, tức là ta phải biết đường lưu hành của vinh vệ, đường vãng lai của kinh mạch. Từ đó ta “tùy theo” sự nghịch thuận của nó để thủ huyệt châm. Đó gọi là “nghênh tùy”.
Câu “phương pháp điều khí là ở tại Âm Dương” ý nói ta phải biết cả nội ngoại biểu lý rồi “tùy theo” Âm và Dương để mà điều khí. Đó là ý nghĩa của câu nói “Điều khí chi phương tất tại Âm Dương”.
Điều 73 Nan viết : “Các huyệt Tỉnh thì phần cơ nhục cạn và mỏng, khí ít mà bất túc đã tạo ra như thế. Phép châm phải thế nào ?”.
Thực vậy : “Các huyệt Tỉnh thuộc Mộc, các huyệt vinh thuộc Hỏa. Hỏa là con của Mộc. Nếu châm huyệt Tỉnh thì tả bằng huyệt Vinh. Cho nên Kinh mới nói : Khi phải bổ thì không thể châm tả, phải tả thì không thể châm bổ. Đây chính là ý nghĩa đã nói trên”.
Điều 74 Nan viết : “Kinh nói : Mùa xuân châm huyệt Tỉnh, mùa hạ châm huyệt Vinh, mùa qúy hạ châm huyệt Du, mùa thu châm huyệt Kinh, mùa đông châm huyệt Hợp. Nói thế là sao ?”.
Thực vậy : “Khi nói mùa xuân châm huyệt Tỉnh, đó là tà khí đang ở tại Can; mùa hạ châm huyệt Vinh, đó là tà khí đang ở tại Tâm; mùa qúy hạ châm huyệt Du đó là tà khí đang ở tại Tỳ; mùa thu châm huyệt Kinh đó là tà khí đang ở tại Phế; mùa đông châm huyệt Hợp đó là tà khí đang ở tại Thận”.
“Can Tâm Tỳ Phế Thận ràng buộc với mùa xuân hạ thu đông, tại sao ?”.
Thực vậy : “Một tạng khi bị bệnh sẽ biểu hiện ra làm 5 dạng khác nhau. Giả sử Can bệnh, nếu sắc thanh, đó là bệnh ở Can, nếu mùi xú là táo, đó là bệnh ở Can, nếu thích vị toan, đó là bệnh ở Can, nếu thích “hô”, đó là bệnh ở Can, nếu hay khóc, đó là bệnh ở Can. Sự biểu hiện của bệnh rất đa dạng, không thể nói hết được. (Sự vận hành) của từ thời có độ số của chúng, nhưng đều gắn liền với bốn mùa xuân hạ thu đông. Cho nên, cái lẽ trọng yếu và vi diệu của phép châm tế nhị như là sợi lông mùa thu vậy”.
Điều 75 Nan viết : “Kinh nói : Đông phương thực, tây phương hư, tả nam phương, bổ bắc phương. Nói thế là thế nào ?”.
Thực vậy : “Kim Mộc Thủy Hỏa Thổ cần phải đóng vai hỗ tương để làm bình nhau. Đông phương thuộc Mộc, tây phương thuộc Kim. Mộc muốn thực, mà Kim phải bình. Hỏa muốn thực, Thổ phải bình. Đông phương thuộc Can, ta biết Can đang thực, Tây phương đang Phế, ta biết Phế đang hư. Ta tả nam phương Hỏa, ta bổ bắc phương Thủy Nam phương Hỏa, mà Hỏa là con của Mộc. Bắc phương Thủy mà Thủy là mẹ của Mộc. Thủy thắng Hỏa, đó là con có thể làm cho mẹ thực, mẹ có thể làm cho con hư. Cho nên khi ta tả Hỏa bổ Thủy, đó là ta muốn làm cho Kim không thể bình Mộc. Kinh nói : Nếu không thể trị được chứng hư thì còn hỏi gì đến điều khác nữa ! Ý nghĩa là như thế !”.
Điều 76 Nan viết : “Thế nào gọi là bổ tả ? Lúc cần bổ nên thủ khí ở đâu ? Lúc cần tả, nên loại bỏ khí nơi đâu ?”.
Thực vậy : “Lúc cần bổ nên thủ khí ở vệ khí, lúc cần tả, nên loại bỏ khí ở vinh khí. Khi nào Dương khí bất túc, Âm khí hữu dư, trước hết nên bổ Dương khí, sau đến là tả Âm khí. Khi nào Âm khí bất túc, Dương khí hữu dư, trước hết nên bổ Âm khí, sau là đến tả Dương khí. Làm thế nào để cho vinh vệ được thông hành, đó mới là con đường quan yếu (của phép bổ tả)”.
Điều 77 Nan viết : “Kinh nói : Thầy thuốc giỏi (thượng công) (là bậc thầy biết) trị : tìm hiểu, nghiên cứu phép trị những trường hợp chưa bệnh. Thầy thuốc bậc trung chỉ biết trị những trường hợp đã bệnh. Nói thế nghĩa là thế nào ?”.
Thực vậy : “Khi nói trị vị bệnh có nghĩa là thấy bệnh của Can thì biết là Can sẽ truyền cho Tỳ, vì thế trước hết nên thực cho Tỳ khí, nhằm đừng để cho Tỳ phải nhận lấy tà khí của Can. Đó là ý nghĩa trị vị bệnh. Khi nói thầy thuốc bậc trung chỉ biết trị cái đã bệnh là muốn nói (bậc người này) khi thấy Can bệnh họ không hiểu rằng (có sự) tương truyền (từ Can sang cho Tỳ), họ chỉ nhất Tâm : một lòng chuyên chú lo trị Can mà thôi. Đó gọi là trị dã bệnh”.
Điều 78 Nan viết : “Phép châm có bổ, có tả. Nói thế nghĩa là thế nào ?”.
Thực vậy : “Phép bổ và tả không chỉ nhất thiết chỉ là hô và hấp để nhổ kim ra và đưa kim vào mà thôi.
Thực vậy, người biết phép châm dựa vào tay trái, kẻ không biết phép châm chỉ dựa vào tay mặt. Gặp lúc phải châm, trước hết ta dùng tay trái áp đè lên nơi huyệt vinh hoặc du mà ta phải châm, rồi dùng phép ấn, phép dùng móng bấm nặng hoặc nhẹ, lúc khí đến mà hình trạng của khí như mạch động, ngày lúc đó châm kim vào. Khi đắc khí; ta đưa kim đi sâu hơn, đó gọi là bổ. Khi nào ta lắc kim để làm kim lỏng rồi rút kim ra, gọi là tả. Trường hợp không thấy có đắc khí, ta áp dụng phép châm ngoài và trong của nam và nữ. Nếu vẫn không đắc khí, ta gọi đó là chết mười phần, không trị được”.
Điều 79 Nan viết : “Kinh nói : Khí nghịch mà ta dùng phép đoạt, làm sao tránh khỏi sẽ gây cho khí bị hư thêm ? (Khi khí đã ra đi) mà ta rượt theo để thêm cho nó làm sao tránh khỏi gây cho khí bị thực thêm ? Khi nói đến hư và thực là muốn nói đến một cái gì được như mất. Khi nói đến thực và hư là muốn nói đến một cái gì như có như không có. Nói thế nghĩa là thế nào ?”.
Thực vậy : “Khi nói “nghênh nhi đoạt chi” là nói đến tả tử, khi nói “tùy nhi tế chi” là nói đến bổ mẫu.
Giả sử Tâm bị bệnh, ta tả huyệt Du của kinh Thủ Tâm chủ, đó là ta dùng phép “nghênh nhi đoạt chi”. Khi ta bổ huyệt Tỉnh của Thủ Tâm chủ, đó là ta dùng phép “tùy nhi tế chi”.
Cái gọi là thực và hư, đó là ý nói đến lao và nhu. Khí đến lao thực gọi là đắc, khí đến nhu hư, gọi là thất. Cho nên mới nói “như được như mất...”.
Điều 80 Nan viết : “Kinh nói có khi nhận thấy để mà châm kim vào, có lúc nhận thấy để mà rút kim ra. Nói thế nghĩa là thế nào ?”.
Thực vậy : “Điều gọi là “có lúc nhận thấy để mà châm kim vào...”, ý nói tay trái nhận thấy có khí đến để mà châm kim vào. Khi châm vào xong, lúc nào thấy khí tận thì rút kim ra. Đó là ý nghĩa câu “hữu kiến nhi nhập, hữu kiến nhi xuất” vậy”.
Điều 81 Nan viết : “Kinh nói : Đừng (chữa bệnh bằng cách) làm thực thêm cái đang thực, đừng làm hư thêm cái đang hư, đừng tổn cái đang bất túc để ích ( thêm) thêm cái đang hữu dư. Đó do mạch của Thốn khẩu ư ? Hay do sắp bị bệnh mà tự bị hư thực ? Vấn đề tổn hay ích phải như thế nào ?”.
Thực vậy : “Đây không nói đến mạch của Thốn khẩu, mà chỉ nói đến bệnh rồi bị hư thực. Giả sử Can thực mà Phế hư, Can thuộc Mộc, Phế thuộc Kim. Kim và Mộc phải được cùng làm cho bình nhau và ta phải biết Kim thì bình Mộc. Giả sử Phế thực mà Can hư, hơi thiếu khí, người dụng châm không tả Can và ngược lại thêm (trùng) cho Phế, cho nên cũng gọi là 'thực thêm cái thực, hư thêm cái đang hư', tổn cái bất túc, thêm cho cái hữu dư. Đây là hành động tai hại của bậc thầy 'trung công' vậy”.